Guarani ñe’ẽ ha Plan Nacional de Cultura

Ko haipy mbykymíme añeha’ãta ahechauka mokõi mba’e: peteiva, mba’éicha rupípa tekoteve ojejesareko ha oñeñatende guarani ñe’ẽre polítika tetã reko reheguápe (ha ndaha’éi ko’ápe año opytava’erã, ojehechava’erã opaite tetã rembiapo oguata haguå guaraníme avei); ha mokõiha, mba’emba’épa ikatúne ija ojejapóvo ko’ãga guive upe Secretaría Nacional de Cultura guive.

Mba’érepa ñañe’ẽva’erã guaraníre Plan Nacional de Cultura-pe

Ñepyrurã ja’eva’erã guarani ñe’ẽ ñane retã kuaukaha tuichavéva, herakuãvéva ha ojehecharamovéva ko yvy tuichakue jave. Opa tapicha oseva ñane retãgui, ko yvy rembeypejepe, oñeñanduka haguã paraguaiháicha ojeko guaraníre, jepe ápe noñe’ei okápe oñeha’ã ñe’e sogue mimínte jepe ani haguã okañy pytagua reko apytépe, he’iségui avei: «ápe aime che che reko reheve». Ha péva ojerohory okápe.

Guarani hína ñe’e ojepuruvéva ñane retãme, ñane ñe’ẽ ypy ha Amerikayguavoi, ñande ypykuéra ñe’ẽ katu opaite paraguaikuéra ñe’ẽ avei, taimboriahu, ta’iviruheta mba’éva. Katu ñane retã sãmbyhy oguata ãga peve castellano-pe año, oñemboyke guarani ñe’ẽ.

Tapicha oñe’ẽva guarani añónte apytépe oi máva imboraihu apiva, iñe’ẽme noguahei rupi mba’eveichagua marandu, ambue teko, ambue arandu, tekombo’e ha kuaaty imoño’õmbyréva.

Guarani hína Paraguái retãyguakuéra mbojoaju ha mbojojaha. Katu kóva ñane retãme ãga peve noñemomba’epái gueteri. Upévare tapicha iñe’ẽ guaraníva hetave jey ogueroti iñe’ẽ ha oñeha’ã oñe’ẽ vaivai castellano, upéicha vaicha ku oñemomba’evétava ichupe.

Ãva ha hetave mba’ére guarani ñe’ẽ katuete oikemanteva’erã Plan Nacional de Cultura-pe. Ñañe’ẽ ñaína mokõi mba’e guasúre: ñaime ñande deréchope ñañemomba’évo ha jaikovévo ñane ñe’ẽme ñamboyke’re ambue ñe’ẽme, ñaime ñande deréchope jajekuaaukávo ñande reko ha ñanẽ ñe’ẽ teépe.

Mba’e mba’épa ikatúne ojejapo Secretaria Nacional de Cultura guive

Ja’eva’erã opaichagua tembiapo ñande reko paraguái rehegua oguata porã haguã ojoajumanteva’erã ambue tembiapo guasu tetãygua ñakãrapu’ãrã rehegua ndive. Ápe tembiapo rysi ikatúva ojegueroguata:

  • Tekoteve oñemba’apo guarani ñe’e oñakãrapu’ã haguã ha upéicha ipuruharakuéra avei ojehecháta ipype.
  • Tojekuaa ha toñehenduka (jahechava’erã ñande resa ha ñande apysa rupi) opárupi guarani castellano ykére térã ha’eño tetã mba’apohápe; ikatu haguãicha oje’e «ovalénimbora’e avei che ñe’e» térã «avalénimbora’e che» ha upekuévo tapicha oipurúva anivéma haguã oti ha oñeñandu porãve. Opamava’erã ñemboyke ñane retãme ha umíva apytépe ñe’ẽ ñemboyke imbaretéva ñande apytépe jepe heta jey ikañymby. Peichagua tembiapo rupive ojehapo’okuaa ã teko avy.
  • Opaichagua teko ha arandu mba’e’apo ñemurãme oikeva’erã guarani ha oñemokyre’ỹ va’erãvoi. Kóva tembiapo oñemotenondeva’e-rã. Audiovisual, kuatiahaipyre, aranduka, purahéi pyahu, ha hetave mba’e mitãme ha ka-kuaápe guarã.
  • Ojerekova’erã ta’ãngambyry guaraníme. Opaichagua tembiapo rehegua, marandurã, teko-mbo’erã, pytu’u, vy’arã, tesãirã, ha hetave mi-tã ha kakuaávape guarã.
  • Ojejerureva’erã pukoe umíva oreko haguã apopyrã aravo oñehenduvehápe ha opa mba’e rehegua. Oje’e va’erã mbopa castellano ha mbopa guarani ikatu haguåicha oñemombarete guarani jepuru.
  • Ñoha’ãnga, ñe’ẽpoty, purahéi ñerenohe’ỹahu oñemokyreva’erã,
  • Oñemboahasava’erã kuatiakuéra tekoteveva guaraníme, tetãyguakuérape oguahe haguã ma-randu arandu ha ñande reko ñemoherakuã rehegua.

Néi hetave mba’e oine. Vaicháku ñane retãme oipeju kangymíva yvytu pyahu, opaitépe guarã, hi’ã avei upe yvytu kunu’u ohupyty ñane ñe’ẽ ha ipuruharakuérape. Aga jajapóramo ã mba’e ikatúne jahapyty añete guarani okakua haguã ipuruhára javeve.

Nota: Algunos caracteres propios del guaraní no están expresados correctamente debido a que su grafía no forma parte del estándar internacional Unicode. En el artículo La necesidad de las industrias culturales en guaraní, se menciona que una de las necesidades del guaraní, es su inclusión en este sistema.

Comentarios

Publicá tu comentario