Baldío

Guarani ñe’ẽ ha Plan Nacional de Cultura

Ko haipy mbykymíme añeha’ãta ahechauka mokõi mba’e: peteiva, mba’éicha rupípa tekoteve ojejesareko ha oñeñatende guarani ñe’ẽre polítika tetã reko reheguápe (ha ndaha’éi ko’ápe año opytava’erã, ojehechava’erã opaite tetã rembiapo oguata haguå me avei); ha mokõiha, mba’emba’épa ikatúne ija ojejapóvo ko’ãga guive upe Secretaría Nacional de guive.

Mba’érepa ñañe’ẽva’erã re Plan Nacional de -pe

Ñepyrurã ja’eva’erã guarani ñe’ẽ ñane retã kuaukaha tuichavéva, herakuãvéva ha ojehecharamovéva ko yvy tuichakue jave. Opa tapicha oseva ñane retãgui, ko yvy rembeypejepe, oñeñanduka haguã paraguaiháicha ojeko re, jepe ápe noñe’ei okápe oñeha’ã ñe’e sogue mimínte jepe ani haguã okañy pytagua reko apytépe, he’iségui avei: «ápe aime che che reko reheve». Ha péva ojerohory okápe.

Guarani hína ñe’e ojepuruvéva ñane retãme, ñane ñe’ẽ ypy ha Amerikayguavoi, ñande ypykuéra ñe’ẽ katu opaite paraguaikuéra ñe’ẽ avei, taimboriahu, ta’iviruheta mba’éva. Katu ñane retã sãmbyhy oguata ãga peve castellano-pe año, oñemboyke guarani ñe’ẽ.

Tapicha oñe’ẽva guarani añónte apytépe oi máva imboraihu apiva, iñe’ẽme noguahei rupi mba’eveichagua marandu, ambue teko, ambue arandu, tekombo’e ha kuaaty imoño’õmbyréva.

Guarani hína Paraguái retãyguakuéra mbojoaju ha mbojojaha. Katu kóva ñane retãme ãga peve noñemomba’epái gueteri. Upévare tapicha iñe’ẽ va hetave jey ogueroti iñe’ẽ ha oñeha’ã oñe’ẽ vaivai castellano, upéicha vaicha ku oñemomba’evétava ichupe.

Ãva ha hetave mba’ére guarani ñe’ẽ katuete oikemanteva’erã Plan Nacional de -pe. Ñañe’ẽ ñaína mokõi mba’e guasúre: ñaime ñande deréchope ñañemomba’évo ha jaikovévo ñane ñe’ẽme ñamboyke’re ambue ñe’ẽme, ñaime ñande deréchope jajekuaaukávo ñande reko ha ñanẽ ñe’ẽ teépe.

Mba’e mba’épa ikatúne ojejapo Secretaria Nacional de guive

Ja’eva’erã opaichagua tembiapo ñande reko paraguái rehegua oguata porã haguã ojoajumanteva’erã ambue tembiapo guasu tetãygua ñakãrapu’ãrã rehegua ndive. Ápe tembiapo rysi ikatúva ojegueroguata:

  • Tekoteve oñemba’apo guarani ñe’e oñakãrapu’ã haguã ha upéicha ipuruharakuéra avei ojehecháta ipype.
  • Tojekuaa ha toñehenduka (jahechava’erã ñande resa ha ñande apysa rupi) opárupi guarani castellano ykére térã ha’eño tetã mba’apohápe; ikatu haguãicha oje’e «ovalénimbora’e avei che ñe’e» térã «avalénimbora’e che» ha upekuévo tapicha oipurúva anivéma haguã oti ha oñeñandu porãve. Opamava’erã ñemboyke ñane retãme ha umíva apytépe ñe’ẽ ñemboyke imbaretéva ñande apytépe jepe heta jey ikañymby. Peichagua tembiapo rupive ojehapo’okuaa ã teko avy.
  • Opaichagua teko ha arandu mba’e’apo ñemurãme oikeva’erã guarani ha oñemokyre’ỹ va’erãvoi. Kóva tembiapo oñemotenondeva’e-rã. Audiovisual, kuatiahaipyre, aranduka, purahéi pyahu, ha hetave mba’e mitãme ha ka-kuaápe guarã.
  • Ojerekova’erã ta’ãngambyry me. Opaichagua tembiapo rehegua, marandurã, teko-mbo’erã, pytu’u, vy’arã, tesãirã, ha hetave mi-tã ha kakuaávape guarã.
  • Ojejerureva’erã pukoe umíva oreko haguã apopyrã aravo oñehenduvehápe ha opa mba’e rehegua. Oje’e va’erã mbopa castellano ha mbopa guarani ikatu haguåicha oñemombarete guarani jepuru.
  • Ñoha’ãnga, ñe’ẽpoty, purahéi ñerenohe’ỹahu oñemokyreva’erã,
  • Oñemboahasava’erã kuatiakuéra tekoteveva me, tetãyguakuérape oguahe haguã ma-randu arandu ha ñande reko ñemoherakuã rehegua.

Néi hetave mba’e oine. Vaicháku ñane retãme oipeju kangymíva yvytu pyahu, opaitépe guarã, hi’ã avei upe yvytu kunu’u ohupyty ñane ñe’ẽ ha ipuruharakuérape. Aga jajapóramo ã mba’e ikatúne jahapyty añete guarani okakua haguã ipuruhára javeve.

Nota: Algunos caracteres propios del guaraní no están expresados correctamente debido a que su grafía no forma parte del estándar internacional Unicode. En el artículo La necesidad de las industrias culturales en guaraní, se menciona que una de las necesidades del guaraní, es su inclusión en este sistema.

Artículos Relacionados

Debate

11 comentarios sobre “Guarani ñe’ẽ ha Plan Nacional de Cultura”

  1. Buena iniciativa esto de sacar artículos en guaraní pero creo que deberían traducirlos para que todos tengan acceso a ellos

    Comentario de Rodas | Septiembre 25, 2008, 3:09 pm
  2. no entendi nada, me siento un idiota

    Comentario de cacique sepe | Enero 29, 2009, 9:58 am
  3. esta bueno el programa que de cultura!!!!!!!!!!!! excelente

    Comentario de Blas | Abril 23, 2009, 6:52 pm
  4. Me encanta encontrar este sitio donde se puede apreciar y darle un espacio cultural a nuestro idioma, pero también estoy de acuerdo con un lector que pide se le traduzca, porque entiendo que si no lo hacemos se corren y listo.
    Me ofrezco para hacer las traducciones,
    jajoechapeve
    peteî hetû pe ne corazô me

    Comentario de Ninfa Estela Duarte Torres | Julio 1, 2009, 5:08 pm
  5. el guarani deberia eliminarse,solo debe quedar los modismos,es una barrera idiomatica que en algunos casos altera tambien el castellano,yo no pude nunca ccomunicarme con mi abuelo por que el hablaba un guarani cerrado,y nolo entendia bien,ojala sea eliminado pero no del todo claro

    Comentario de manuel | Julio 2, 2009, 7:08 am
  6. Mba’eichapa:
    Tampoco estoy de acuerdo com Manuel que porque él no entiende se elimine del todo una tradición de todo un pueblo. Manuel, te aconsejo que estudies el idioma de tus antepasados y trates de elevarlo a la altura del español que tu hablas. Es una deuda de honor con nuestras raíces.
    Disculpame pero me parece que estás en un error.
    Saludos cordiales,
    Ninfa

    Comentario de Ninfa Estela Duarte Torres | Julio 2, 2009, 10:51 am
  7. TODO BIEN,PERO YO NO DIGO QUE DEBA ELIMINARSE TOTALMENTE,AHORA YO YA ENTIENDO ESCCRIBO Y HABLO EN GUARANI,PERO LO MISMO SOSTENGO ESO,MBA°EICHA PIO ALGUNO O ñEETA GUARANI NTE HA OTRO CASTELLANA NO NTE,XESO OMAS,ALO MEJOR ESTOY EQIUVOCADO Y SE TIENEN QUE ENSEñSAR BIEN LOS DOS IDIOMAS XQ EL PARAGUAYO SABES BIEN QUE NO TIENE UN BUEN HABLA Y EN OTROS PAISES COMO ARGENTINA SE BURLAN DE NUESTROS COMPATRIOTAS POR QUE NO SABEN HABLAR,PERO TU INICIATIVA NO ESTA MAL TAEM,DECIME POR Q PENSAS QUE HABLAN TAN MAL LOS PARAGUAYOS,SALUDOS CORDIALES NINFA!!

    Comentario de manuel | Julio 2, 2009, 12:11 pm
  8. Manuel, no es para polemizar, pero yo “taen” soy paraguaya y me precio de hablar muy bien el español, no me comparo con los argentinos porque ellos también tienen su “dotor” y la “chuvia” sin hablar el guaraní. Quien se propone logra dominar el idioma o los idiomas si es necesario.
    Yo conozco mucha gente que habla bien dos o tres idiomas, sin necesidad de eliminar nada. La cultura no ocupa lugar amigo,
    “Rentendea”
    Ha ani nde pochy tei,
    a heja ndeve che mborayhu che ryvy.
    Ninfa

    Comentario de Ninfa Estela Duarte Torres | Julio 2, 2009, 12:42 pm
  9. que lindo que es tener una pagina asi pero es verdad que se tiene que traducir porque yo soy argentina y no entendi nada, aunque ahora estoy tratando de estudiar guarani es muy difisil. Pero me gusta que defiendan su idioma porque en españa por ejemplo se busca mucho estudiar guarani y piensan que es una lengua muy bonita pero no se tiene la fasilidad que se tiene aca para poder aprender,y es triste siendo que muchos aca teniendo la lengua guarani tan serca no la aprovechen…

    Comentario de Yamila | Julio 26, 2009, 6:33 pm
  10. Mba´éichapa:
    Ha´ese pejapo petei tembiapo pora

    Comentario de celso herib ortigoza duarte | Noviembre 15, 2009, 9:59 pm
  11. Hay naciones vecinas que incorporaron a la lengua guaraní como parte de su educación integral. Y nosotros seguimos menospreciando al guaraní. El que sabe dos lenguas puede estar mejor posicionado del que sabe una sola lengua, porque puede tener más vocabulario y más poder de comunuicación que el otro. No queremos desprendernos de la ignorancia que es muy fértil para muchos. Hay que dejar la joda y estudiar bien, hablar y escribir correctamente el guaraní y el castellano. En ambas hay que buscar la excelencia. Gracias.

    Comentario de Pedro Ernesto Escurra Franco | Febrero 12, 2010, 9:09 am

Comentar

Otros artículos

Últimos comentarios

  • Silvia Mongelos: bueno, Jorge Zarate, me parece...
  • Geronimo: Primero, no estoy obligado a saber que el tal...
  • Geronimo: ¡No te puedo creer este...
  • Adrico Mora: Evidentemente no es una acusación para...
  • Geronimo: Me gusta, me gusta este debate :) Como cada uno...
  • Geronimo: Bareiro Spaini me parece un tipo genial. Pero...

Tapa Febrero/Abril

Actualización vía email

Tu dirección de e-mail:


Mozilla Firefox